De Wondere Wereld van Belastingontwijking

  • By beenetwork
  • January 14, 2016
  • Comments

Op 20 november 2015 zijn 18 experts de wondere wereld ingedoken van “Globale armoede” en “Belastingontwijking”. Deze thema’s zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: veel ontwikkelingslanden lopen een veel groter deel aan inkomsten mis door belastingontwijking dan dat zij ontvangen aan ontwikkelingsgeld, terwijl belastinginkomsten essentieel zijn voor landen om te investeren in voorzieningen als scholen, ziekenhuizen en infrastructuur. Facilitators Maaike Blom (Green&Keen) en Christoph Zürn (Creative Companion) hebben de dag begeleid, met als doel om aan het einde van de sessie vervolgstappen te formuleren. Waarin liggen mogelijke acties en oplossingen voor dit Wicked Problem? Alleen praten over deze onderwerpen is niet zinvol genoeg; het is tijd voor actie!


Terug naar de Pré-belastingtijd

Iedereen kent wel iemand die iets met belastingontwijking te maken heeft, of iemand die zelf belasting ontwijkt, al dan niet bewust. Definiëren we bijvoorbeeld hypotheekrenteaftrek ook als een vorm van belastingontwijking? Of belastingvrij winkelen op vliegvelden buiten Europa? Belastingontwijking is wat dat betreft een herkenbaar fenomeen.

De sessie start met een korte terugblik naar de Nederlandse situatie in de pré-belastingtijd. Waarom is dit belastingsysteem ooit bedacht? Hoe zag het eruit en welke parallellen zien we ten opzichte van het huidige systeem? Door ons te verplaatsen in de begindagen van belastingsystemen verkennen we de oorsprong ervan. Wat ís belasting precies? Welke heffingen horen er wel en niet bij? We hanteren dezelfde definitie als in de Miljoenennota: onder belasting verstaan we zowel belastingafdracht als invoerrechten en milieuheffingen. Waar belastingontduiking illegaal is, is belastingontwijking wettelijk niet strafbaar, maar ethisch onverantwoord. Zeker wanneer het gaat over het oplossen van globale armoede.


Back to Reality: Twee Case Studies

Onze ogen zijn vaak gericht op belastingontwijking van westerse multinationals. Daarnaast is de belastingafdracht van rijke, lokale mensen in ontwikkelingslanden vaak beperkt. Hoe kunnen we onze invloed vanuit Nederland op deze verschillende belastingontwijkers vergroten? Om op zoek te gaan naar het antwoord op die vraag zijn twee casussen uitgewerkt. In deze casussen staan de volgende vragen centraal: welke stakeholders zijn er betrokken en wie spelen er een belangrijke rol? Welke paradoxen zien we? Wat zijn mogelijke oplossingsrichtingen?

In de eerste case study bestuderen we het bedrijf Zambia Sugar. Begin 2013 blijkt uit onderzoek van action ActionAid dat Associated British Food (ABF), één van de grootse voedselfabrikanten van de wereld, 83.7 miljoen dollar (13 miljoen dollar per jaar) van Zambia naar belastingparadijzen als Nederland, Ierland en Mauritius heeft gesluisd. De complexiteit van de casus wordt duidelijk wanneer verschillende paradoxen worden weergegeven. Neem bijvoorbeeld het belastingstelsel in Nederland dat goed functioneert. Daar tegenover staat het slecht functionerende belastingstelsel in Zambia. Om te voorkomen dat bedrijven zich in andere (ontwikkelings)landen vestigen, gaat de Zambiaanse regering ermee akkoord dat bedrijven niet of nauwelijks winstbelasting hoeven af te dragen in Zambia. Daarmee wordt de financiële winst boven ethische principes gesteld. Dit levert lokaal veel minder inkomsten op in ontwikkelingslanden dan dat er aan dividend en pensioen in welvarende landen wordt gegenereerd.

In de tweede casus onderzoeken we een goudmijn in Tanzania. Hoewel weinig winstbelasting wordt afgedragen is de goudindustrie een sector die in vergelijking met andere sectoren de Tanzaniaanse overheid nog relatief veel geld oplevert. Een belangrijke paradox in deze casus is het verschil tussen de natuurlijke rijkdom in Tanzania en de financiële rijkdom die Europese ondernemers vergaren. De Tanzaniaanse bevolking speelt namelijk een minimale rol in de verwerking van het goud, waardoor de goudindustrie nauwelijks toegevoegde waarde in Tanzania zélf oplevert. Zij lopen hierdoor inkomsten mis en de mogelijkheid om te investeren in hun eigen industrie.


Van Abstractie naar Actie

Om toe te werken naar concrete vervolgstappen is in de groepen gediscussieerd over de verschillende
stakeholders binnen de twee casussen. Zo zijn Nederlandse aandeelhouders, een Zambiaanse CEO, Zambiaanse werknemers, de Zambiaanse minister van Financiën en Nederlandse pensioengerechtigden gepersonifieerd. Hoe kunnen we deze stakeholders bereiken? Tijd om te gaan kijken naar de daadwerkelijke acties, want de vraag van vandaag is tenslotte: wat kunnen wij in Nederland doen om belastingontwijking te ontmoedigen?

In de casus van Zambia Sugar zijn de volgende acties genoemd: verplichte transparantie over de belastingstrategie en belastingafdrachten, ook voor private equity fondsen; transparantie naar pensioengerechten en beleggers over de vraag waar een pensioenfonds als APB krediet in belegt; meer informatie voor consumenten om een bewuste keuze te kunnen maken voor bedrijven die ethisch belasting betalen, bijvoorbeeld via een tax-keurmerk, een app met informatie over de belastingafdracht van bedrijven (zo kan Questionmark een extra criterium van belastingafdracht opnemen), via een tv-programma (zoals een Belastingdienst van Waarde); en belasting op data roaming door bedrijven. De OESO richtlijnen dienen bij deze voorstellen als een mooi referentiedocument om op voort te bouwen!
Tip uit deze sessie: Kijk op IBFD.org voor een non-profit organisatie in Amsterdam, een portaal naar ‘cross-border Tax expertise’.

In de casus over de goudwinning in Tanzania zijn de volgende plannen naar voren gekomen: stimuleer het betalen van belasting van ondernemers door een positieve case uit te lichten van een bedrijf dat via de legale weg en zo goed als mogelijk belasting afdraagt in een ontwikkelingsland; doe als ondernemer alleen zaken met transparante partners; en biedt trainingen aan over de werking van (de complexe) belastingsystemen om de kennis te vergroten.


Bee Continued

Donderdag 25 februari 2016 organiseert Bee network een vervolgsessie over belastingontwijking.
Tijdens deze avond gaan we verdere actiepunten op papier zetten en om belastingontwijking te voorkomen! Wil je graag op de hoogte blijven van ons programma en hieraan meedenken en actie ondernemen? Meld je nu aan voor de nieuwsbrief via de website bee-network.nl of Like Bee network op Facebook en Bee connected!

2 Comments

  1. Rianne van Asperen

    15 January, 2016 at 4:12 PM

    Dag Bee’s!

    Wat een interessant artikel! Goed om te lezen dat jullie zo’n geslaagde dag hebben gehad en dat dit jullie ook beweegt tot vervolgstappen! Ik blijf graag op de hoogte, en ben er misschien wel bij op 25 februari.

    Groetjes Rianne van Asperen (PrC, WPP)

    • beenetwork

      18 January, 2016 at 7:07 PM

      Hoi Rianne, dankjewel! Dat zou leuk zijn als je er bij bent, helemaal welkom! Namens Bee network, groetjes, Ike

Leave a reply

 Back to Top